Παρουσίαση/Προβολή

(DES414) -  ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΝΙΚΟΠΟΥΛΟΥ

Περιγραφή Μαθήματος

Περιγραφή

Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή των φοιτητών στο πολιτικό σύστημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η κατανόηση των ιδιαιτεροτήτων και της πολυεπίπεδης φύσης του. Πιο συγκεκριμένα, εξετάζεται το πολιτικό και θεσμικό πλαίσιο και ο τρόπος λειτουργίας της ΕΕ, αφού πρώτα παρουσιάζονται συνοπτικά οι θεωρίες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, τα στάδια ενοποίησης και ορισμένοι κρίσιμοι παράγοντες που επηρεάζουν την εξέλιξη του ιδιότυπου αυτού θεσμικού εγχειρήματος.

 

Η ύλη του μαθήματος στοχεύει στην εξοικείωση των φοιτητών με τη δομή της Ένωσης, την κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ αυτής και των κρατών μελών, το σύστημα διακυβέρνησης και τη θεσμική αρχιτεκτονική της, τις αρχές και αξίες από τις οποίες διέπεται, τις διαφορετικές λειτουργίες της (νομοθετική, εκτελεστική, δικαστική). Ειδική μνεία γίνεται στο ζήτημα του λεγόμενου «δημοκρατικού ελλείμματος» και στους τρόπους αντιμετώπισής του. Με βάση τις παραπάνω ενότητες και τις γνώσεις των φοιτητών από τα σχετικά με την ΕΕ προηγούμενα μαθήματα, το δεύτερο μέρος του μαθήματος εστιάζει στην επαφή τους με τις βασικές οριζόντιες και τομεακές πολιτικές της Ένωσης και τους παράγοντες που δρουν καταλυτικά στη διαμόρφωσή τους (πολιτικά κόμματα, κοινή γνώμη, εκπρόσωποι συμφερόντων), ενώ καλούνται να καταθέσουν τον προβληματισμό τους για το μέλλον της Ευρώπης, στο πλαίσιο της συζήτησης που έχει ήδη ξεκινήσει με πρωτοβουλία της Επιτροπής.

 

Ώρες Γραφείου: Τρίτη, 12:00-14:00

Γραφείο 304, (Γρ. Λαμπράκη 126)

 

Μαθησιακοί Στόχοι

Γνώσεις

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές θα είναι σε θέση να:

• Περιγράφουν τα βασικά χαρακτηριστικά του πολιτικού συστήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να κατανοούν την ιδιαιτερότητα της Ένωσης ως πολυεπίπεδου θεσμικού και πολιτικού μορφώματος.
• Παρουσιάζουν τις κύριες θεωρητικές προσεγγίσεις της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και να εξηγούν τη συμβολή τους στην ερμηνεία της εξέλιξης και λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
• Αναγνωρίζουν τα ιστορικά στάδια της ευρωπαϊκής ενοποίησης και τους πολιτικούς, οικονομικούς και θεσμικούς παράγοντες που επηρέασαν την πορεία της.
• Περιγράφουν την κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών και να κατανοούν τις αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας.
• Παρουσιάζουν τη θεσμική οργάνωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τον ρόλο των βασικών θεσμικών οργάνων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.
• Κατανοούν το ζήτημα της δημοκρατικής νομιμοποίησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις κύριες πτυχές της συζήτησης περί δημοκρατικού ελλείμματος.
• Περιγράφουν τον ρόλο των πολιτικών κομμάτων, των εκλογών, της κοινής γνώμης, της κοινωνίας των πολιτών και των οργανωμένων συμφερόντων στη λειτουργία του ενωσιακού πολιτικού συστήματος.
• Αναγνωρίζουν τις βασικές τάσεις και συζητήσεις σχετικά με τη δυναμική και το μέλλον της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Δεξιότητες

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές θα μπορούν να:

• Αναλύουν κριτικά τη λειτουργία του πολιτικού συστήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, λαμβάνοντας υπόψη θεσμικούς, πολιτικούς και ιστορικούς παράγοντες.
• Αξιολογούν τον ρόλο και την αποτελεσματικότητα των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.
• Ερμηνεύουν τη διαδικασία διαμόρφωσης πολιτικών σε ενωσιακό επίπεδο και τον ρόλο διαφορετικών πολιτικών και κοινωνικών δρώντων.
• Συνθέτουν τεκμηριωμένα επιχειρήματα βασισμένα σε θεωρητικές προσεγγίσεις, θεσμικά κείμενα και πολιτικές αναλύσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
• Εφαρμόζουν εννοιολογικά και αναλυτικά εργαλεία της πολιτικής επιστήμης για την κατανόηση σύγχρονων εξελίξεων και προκλήσεων της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
• Διαμορφώνουν τεκμηριωμένες εκτιμήσεις σχετικά με τις μελλοντικές προοπτικές του πολιτικού συστήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αξιολόγηση

Η αξιολόγηση θα γίνει μέσω τελικών γραπτών εξετάσεων (60%) και παράδοσης ενός policy brief (40%).

 

Ενδεικτικές Θεματικές Ενότητες

• Εισαγωγή στο πολιτικό σύστημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Εισαγωγή στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως πολιτικό και θεσμικό σύστημα. Ανάλυση των βασικών χαρακτηριστικών και ιδιαιτεροτήτων του ενωσιακού πολιτικού συστήματος και παρουσίαση της έννοιας της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης.
• Θεωρίες ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης: Παρουσίαση και ανάλυση των βασικών θεωριών της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, όπως ο φεντεραλισμός, ο λειτουργισμός, ο νεολειτουργισμός, ο διακυβερνητισμός και η πολυεπίπεδη διακυβέρνηση.
• Απαρχές και εξέλιξη της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης: Εξέταση της ιστορικής πορείας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και των βασικών σταδίων ενοποίησης, με έμφαση στην τελωνειακή ένωση, την ενιαία αγορά, την Οικονομική και Νομισματική Ένωση, καθώς και στις διαδικασίες διεύρυνσης και εμβάθυνσης.
• Δομή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και κράτη μέλη: Ανάλυση της θεσμικής σχέσης μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών, των διαδικασιών ένταξης και αποχώρησης, του συντακτικού ρόλου των κρατών μελών και της αρχής της καλόπιστης συνεργασίας.
• Θεσμική οργάνωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Εξέταση της σύνθεσης, των αρμοδιοτήτων και του ρόλου των βασικών θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδίως του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
• Αρχές, αξίες και σκοποί της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Ανάλυση των θεμελιωδών αρχών και αξιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Άρθρο 2 ΣΕΕ), με έμφαση στη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Αναφορά σε περιπτώσεις απόκλισης κρατών μελών και αντιμετώπισης αυτής.
• Κατανομή αρμοδιοτήτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση: Παρουσίαση της τυπολογίας των αρμοδιοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (αποκλειστικές, συντρέχουσες, υποστηρικτικές) και των βασικών αρχών που διέπουν την άσκησή τους, ιδίως των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας.
• Λειτουργίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Ανάλυση των βασικών λειτουργιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (νομοθετικής, εκτελεστικής και δικαστικής λειτουργίας), καθώς και του ρόλου του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
• Δημοκρατία και συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση: Μελέτη του ζητήματος της δημοκρατικής νομιμοποίησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του ζητήματος του δημοκρατικού ελλείμματος και των θεσμικών μηχανισμών αντιμετώπισής του.
• Πολιτικά κόμματα, εκλογές και κοινή γνώμη στην Ευρωπαϊκή Ένωση: Εξέταση του ρόλου των πολιτικών κομμάτων, των εκλογικών διαδικασιών και της κοινής γνώμης σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, με αναφορά στα ευρωπαϊκά πολιτικά κόμματα, τις ευρωεκλογές και τον ευρωσκεπτικισμό.
• Κοινωνία των πολιτών και εκπροσώπηση συμφερόντων στην Ευρωπαϊκή Ένωση: Ανάλυση της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών και των οργανωμένων συμφερόντων στη διαδικασία διαμόρφωσης πολιτικών, καθώς και του ρόλου της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και της Επιτροπής των Περιφερειών.
• Πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Παρουσίαση των βασικών οριζόντιων (π.χ. εσωτερική αγορά, πολιτική ανταγωνισμού, πολιτική συνοχής) και επιλεγμένων τομεακών πολιτικών (π.χ. κοινή αγροτική πολιτική, πολιτική ενέργειας, χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης) της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της διαδικασίας διαμόρφωσης και εφαρμογής τους.
• Η δυναμική του πολιτικού συστήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το μέλλον της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης: Ανάλυση των σύγχρονων συζητήσεων για το μέλλον της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

• European Union (2021). Institutions and Bodies. https://europa.eu/european-union/about-eu/institutions-bodies_en
• Hix, S. (2009). Το πολιτικό σύστημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αθήνα: Μεταίχμιο.
• Jørgensen, K. E., Pollack, M. A., & Rosamond, B. (Eds.) (2007). The SAGE handbook of European Union politics. London: SAGE Publications Ltd
• Lelieveldt, H., & Princen, S. (2023). The politics of the European Union (2nd ed.). Cambridge: Cambridge University Press.
• Nugent, N., (2017). The government and politics of the European Union (8th ed.). London: Bloomsberry Publishing.
• Rosamond, B. (2006). Θεωρίες ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Αθήνα: Μεταίχμιο.

Ημερομηνία δημιουργίας

Παρασκευή 6 Μαρτίου 2026